NGUYÊN ĐẠT - Những bài viết của Bạn bè

Phú Yên - Đất & Người > Người Phú Yên
19 Tháng Giêng 2006 5:49 CH (GMT+0700)

Ngườ Thổi Sáo Dưới Trăng

*Gần một phần tư thế kỷ nay ông gắn bó với đêm thơ Nguyên tiêu, từ khi chương trình này xuất hiện ở Thư viện Hải Phú cho đến khi được tổ chức trên đỉnh núi Nhạn lộng gió. Ông ngồi khiêm nhường ở một góc sân khấu, đầu đội mũ bê-rê, ống sáo thanh mảnh trong tay. Những vần thơ vút lên, quyện với tiếng khoan nhặt của đàn tranh, tiếng thủ thỉ của đàn bầu. Bữa tiệc thơ trở nên lung linh sống động.

Ít ai biết rằng chủ nhân của tiếng sáo trong trẻo ấy, con người thanh thanh và lặng lẽ ấy đã ôm ấp một khát vọng đã vỡ tan, đã nếm trải đắng cay, đã từng mất lòng tin vào cuộc đời...
Mỗi mùa xuân đến, người ta lại gặp Nguyên Đạt. Đúng hơn là gặp tiếng sáo của ông, khi mỏng tang như một làn sương bay lên rồi tan biến trong những vòm lá của công viên Diên Hồng, khi réo rắt quyện vào ánh trăng Nguyên tiêu trên đỉnh Nhạn Tháp. Tiếng sáo bay lên, mang theo những buồn vui khổ hạnh, những cảm xúc, tâm tình. Khi ấy, ông mới thực là ông.
Nguyên Đạt chơi nhạc, làm thơ và viết truyện. Năm nào trang thơ của đặc san xuân cũng có bài của ông. Thi thoảng, ông viết tạp bút. Tập truyện ngắn Bên khoảng đời khát vọng xuất bản vào giữa năm 2000 làm không ít người bất ngờ. Lần giở từng trang sách, bầu bạn càng bất ngờ hơn khi nhận ra ông viết về chính cuộc đời mình, về khát vọng “bục giảng, bảng đen, phấn trắng” được nuôi dưỡng từ thuở bé thơ đã bị vỡ tan vì những định kiến nghiệt ngã.

Năm 1968 Nguyễn Dạc tốt nghiệp trường Sư phạm QuiNhơn, trở thành ông giáo tiểu học ở huyện Tuy Hòa, gắn bó với bục giảng tới năm 1983, ông bị cơ quan cho nghỉ việc với lý do "không đủ tiêu chuẩn vào biên chế chính thức". Từ cái hụt hẩng bất ngờ tưởng chừng như phi lý đó, ông bỗng nhiên cảm thấy mất mát lòng tin ở tình người, ở cuộc sống.

Từ một thầy giáo, ông trở thành “chú bán trứng vịt lộn” trên sân ga Tuy Hòa hằng ngày để mưu sinh. Nỗi buồn, sự chờ đợi được lưu dụng để rồi thất vọng cũng chật cứng như những chuyến tàu chợ ra vào ga khi ấy.
Ngày nọ, đang bán trứng vịt, Nguyên Đạt tình cờ nghe chương trình ngâm thơ trên sóng phát thanh. Tiếng thơ, tiếng đàn tranh làm cảm xúc dâng lên như thủy triều. Ông liền về nhà đem sáo ra thổi. Nhiều người dân trong cái xóm nghèo cứ ngỡ ông bị … thần kinh!
Chuyện người bán trứng vịt lộn biết thổi sáo ở xóm Ga tình cờ đến tai ông Dương Thái Nhơn, giám đốc Thư viện Hải Phú, khi ông đang kiếm tìm một “sáo sĩ”. Nguyên Đạt đến với đêm thơ Nguyên tiêu như thế, từ khi chương trình này mới đôi ba tuổi, tổ chức tại thư viện và chỉ có một giọng ngâm là chị Ngọc Hà.
Tuổi thơ của ông gắn với cái tên Cư Lạc, một làng nhỏ nằm bên bờ phá Tam Giang. Cha mẹ theo những con thuyền ngược xuôi buôn bán, Nguyên Đạt ở nhà với ông bà nội. Chính ông nội đưa Nguyên Đạt làm quen với cây sáo trúc, tập thổi bài đầu tiên là Kim Tiền-Lưu Thủy u liêu xề cống liêu… Đi qua tuôỉ thơ, dòng đời đưa đẩy ông bằn bặt xa làng Cư Lạc. Thời trai trẻ, đã có lúc ông say mê cây đàn điện tử mà lãng quên tiếng sáo. Nhưng rồi cùng với thời gian, ông ngộ ra người bạn tri kỷ của mình và nhớ lời dặn dò năm xưa của nội: Luôn giữ cho tiếng sáo tinh sạch, thanh tao…
Nguyên Đạt chơi được đàn bầu, đàn tranh song thân thiết nhất vẫn là những cây sáo trúc mà ông tự làm lấy. Người ta biết đến ông như là một nhạc công không thể thiếu trong các chương trình ngâm thơ. Ở thành phố nho nhỏ và không mấy ồn ào này, Nguyên Đạt là một “sáo sĩ” được nhiều người yêu mến, sau hơn 20 năm chung thủy với đêm thơ Nguyên tiêu.
Tên ông lẽ ra là Nguyễn Nhạc, do ông nội đặt cho. Đi làm giấy khai sinh, người ta nghe nhầm, ghi thành Nguyễn Dạc. Cái tên không như ý, đời ông cũng có những ngả rẽ không như ý. Nhưng chí ít, ông cũng tìm được hạnh phúc bình dị trong niềm đam mê âm nhạc, trong sự đồng cảm và trân trọng của người bạn đời và bầu bạn. Mỗi dịp hội thơ, từ một góc khiêm nhường trên sân khấu, với chiếc mũ bê-rê quen thuộc đội đầu, ông dốc hết lòng mình vào tiếng trúc. Những âm thanh dìu dặt, réo rắt bay lên. Những buồn vui, khổ hạnh bay lên. Chỉ còn tình thơ, ý nhạc trong chếnh choáng trăng vàng.

LÂM VY

Sáo sĩ Nguyên Đạt
Thứ hai, ngày 19 tháng năm năm 2008

Người thơ đệm sáo đỉnh trời…

Bài và ảnh Đức Tuấn

Vậy là Hội thơ Nguyên tiêu truyền thống núi Nhạn (Phú Yên) vào xuân Đinh Hợi này liên tục là lần thứ 27; và núi Nhạn có lẽ là ngọn núi thơ nổi tiếng nhất nước, với kỷ lục thi hữu và bát ngát công chúng mến mộ hiếm thấy. Hơn một phần tư thế kỷ, thơ được đưa lên đỉnh núi Nhạn (thành phố Tuy Hòa), trong nhiều ấn tượng đọng lại, có dáng hình hao gầy của một nghệ sĩ đệm sáo; đôi khi thần sắc anh nghiêng ngã thả trọn theo tiếng sáo thơ, tôi chợt nhận ra dường như anh đã quên bẵng là đang biểu diễn trước ngút ngàn công chúng yêu thơ hiếm thấy của xứ sở cuối dòng sông Ba…
Người đó là Nguyên Đạt, một người viết văn, một “sáo sĩ” điêu luyện luôn đau đáu chuyện làm đẹp thêm cho thơ để đưa đến người thưởng thức. Anh còn là một người viết văn, làm thơ khá chuyên nghiệp… Nguyên Đạt tên thật là Nguyễn Dạc, sinh năm 1946 tại Quảng Điền (Sịa)- Thừa Thiên Huế, phiêu bạt đến Phú Yên dạy học và lập gia đình quá nửa thế kỷ rồi nhưng chất giọng, dáng nét vẫn còn rặt chất người của phá Tam Giang. Người truyền nghề thổi sáo cho anh khi còn ở quê lúc mới lên mười chính là ông nội, với mong mỏi đứa cháu “luôn giữ gìn cho tiếng sáo tinh sạch, thanh cao”. Sau này, trong tập truyện ngắn Bên khoảng đời khát vọng (NXB Trẻ, 2000), Nguyên Đạt viết: “Dưới ánh trăng thượng tuần còn mờ nhạt không đủ soi rõ mặt người của một đêm hè oi ả, nội và tôi ngồi trước sân nhà say mê luyện tập bài sáo đầu tiên u liêu xề cống liêu - u xang ú lưu cống lưu xề - cống lưu công xê xàng xự xàng xê... Quá nửa đêm một chút thì tôi hoàn thành bài sáo nhập môn “Kim tiền-Lưu thủy…” (Truyện Dòng sông thơ trẻ). Thế rồi từ đó chiếc sáo trúc đã gắn bó yên ủi vỗ về đời anh trên bước đường luân lạc. Năm 1968, tốt nghiệp Sư phạm Quy Nhơn, Nguyên Đạt vào Tuy Hòa (Phú Yên) dạy học gần suốt 20 năm. Nhưng rồi anh buộc phải từ giã cái nghiệp dạy học vì lý do không đủ tiêu chuẩn vào biên chế chính thức...(?). Tiếng sáo và văn chương lại như được dịp bùng phát réo rắt, dịu xoa niềm tiếc nuối của đời anh, nhất là những ngày gian khó của thời bao cấp mà lại bị mất việc làm. Những năm tám mươi của thế kỷ trước, cả nhà anh phải tần tảo đủ nghề buôn thúng bán bưng, trong đó, “ông giáo bán trứng vịt lộn” đã được bà con xóm ga Tuy Hòa gắn cho anh hiện vẫn chưa trôi vào quên lãng. Anh làm thơ, viết truyện ngắn và tạp văn khá nhiều vào giai đoạn này nhưng nỗi nhớ nghề sáo và những đêm thơ thời sinh viên, đi dạy vẫn thao thức không nguôi. Nguyên Đạt nhớ lại một chiều ngồi bán trứng, chợt nghe loa truyền thanh phát chương trình thơ, thế là tiếng đàn tranh – sáo – thơ đã làm anh mất ngủ, ngồi bờ hè thổi sáo suốt đêm… Sáng mai, anh xách sáo đi tìm bạn. May vợ anh cũng là một cô giáo yêu nghệ thuật, chị với theo: “Ừ, anh đi tìm đi…”…
Và người đưa Nguyên Đạt đến với đêm thơ Nguyên tiêu Phú Yên là anh Dương Thái Nhơn (Giám đốc Thư viện tỉnh) và nhà thơ Nguyễn Tường Văn (Biên tập chương trình văn nghệ Đài Phát thanh Phú Yên). Ấy là năm 1989, khi Phú Yên vừa tách với Khánh Hòa, chương trình thơ của Đài tỉnh đang thiếu những giọng ngâm và những người đệm thơ. Thế là lò của quý gồm sáo trúc Nguyên Đạt, đàn bầu Mai Hoàng, đàn tranh Hoàng Hường, ngâm sĩ Ngọc Hà, Vân Phí, Bích Trâm,Thu Thủy… đã có đất dụng võ. Nhưng có lẽ những đêm thơ Nguyên tiêu trên đỉnh núi Nhạn mới thực sự tỏa hết cái hồn của Nguyên Đạt với cây sáo trúc. Theo anh, đó là niềm cảm hứng cộng hưởng và giải bày giữa những người đồng điệu, giữa đất trời thiêng liêng. Đó mới là chỗ của sáo trúc, đó mới là chỗ của thơ, thơ và sáo đã dìu nhau, làm đẹp cho nhau qua bước đường trập trùng mây núi… Bây giờ, đã hơn hai mươi lăm năm rồi, tiếng sáo Nguyên Đạt là một phần hiển nhiên của Hội thơ Nguyên tiêu đỉnh Nhạn – nơi là một yếu tố góp phần đưa đến quyết định của Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức Ngày Thơ Việt Nam; sau tham luận tha thiết của nhà văn Nguyễn Gia Nùng trên tạp chí Nhà văn năm 2002; “Thơ Nguyên tiêu mở ra khắp nước-Phú Yên ta đi trước nhiều năm” (Khuyết danh)... Và như nhiều danh sĩ nhận xét, thật hiếm nơi đâu mà tất cả các huyện, thành trong tỉnh đều được liên tục đứng ra tổ chức các đêm thơ xuân truyền thống với đầy ắp sự trân trọng và bát ngát công chúng yêu thơ. Chẳng những thế, tại nhiều cơ quan, trường học, xã phường, xóm ấp,… những buổi thơ xuân, bình thơ, ngâm thơ vẫn đều đặn diễn ra với một sự mộ điệu khó tả. Một hồn sáo, hồn thơ của người con đất Huế như Nguyên Đạt lại được đất bay bổng muôn trùng. Thực sự, trong những ngày xuân này, nghệ sĩ sáo nhà ta đã phải “chạy sô” không ngớt, khi thì Sơn Hòa, đêm mai đã Sông Cầu, đêm mốt đã Đồng Xuân, rồi khép lại mùa thơ xuân bằng Nguyên tiêu Nhạn Tháp. Chữ “chạy sô” tôi phải đặt trong ngoặc là vì hầu như những đêm thơ này không có cát-xê, đôi lúc chỉ vài chén rượu, chẳng cần lời cảm tạ,...
Còn chuyện vui buồn nghề thổi sáo cho những đêm thơ, Nguyên Đạt xin tôi đừng nhắc, “âu cũng là cái nghiệp cầm ca…”, anh âm trầm. Nhiều lúc buồn, anh đã định đập sáo, nghỉ chơi nhưng rồi làm sao cưỡng lại mệnh trời, cưỡng được cái nghiệp dĩ? Trò chuyện cùng tôi, anh nhắc nhiều đến người bạn cố tri Nguyễn Văn Phương (Phương Xích lô) với những câu thơ tặng trước khi mất: “Nguyên tiêu tìm về núi Nhạn - Để như chim nhạn ngày xưa - Tháp Chàm hóa thành tổ cũ - Khói hương tỏa ấm hồn thơ

Đã có quá nhiều thi sĩ lừng danh ghé qua Tuy Hòa để một lần được lên núi Nhạn đọc thơ, để “Ai chưa tin vào sức mạnh của Thơ không gì thay thế/Xin hãy về với Hội Thơ núi Nhạn đêm nay”. Và rồi nửa thế kỷ thơ lên đỉnh Nhạn, ai còn ai nhớ tiếng sáo của chàng Nguyên Đạt, người chuyên làm đẹp cho thơ, cho bạn bầu thi hữu, khách tri âm giữa đất Phú trời Yên lồng lộng gió sông Ba…
Gặp lúc Nguyên Đạt đang khấp khởi với tập truyện ngắn thứ 2 “Món quà từ trái tim” vừa ra khỏi nhà in. Ông âm trầm: “Hồi xưa là đi dạy, bây giờ “chuyên nghề” là viết văn, làm thơ và thổi sáo. Nguyên tiêu này, tôi lại lên núi dìu thơ; tôi còn thổi sáo cho Hội Thơ này đén khi nào… xuôi tay”.
Đào Đức Tuấn

Tin tức > Giải trí > Sách báo - Văn thơ
Người thổi sáo đêm thơ núi Nhạn
Xem tin gốc
Tuổi Trẻ - 20 tháng trước 112 lượt xem

Người Thổi sáo đêm thơ Núi Nhạn

TT - Nếu như đêm thơ Nguyên tiêu của Phú Yên tròn chẵn 30 năm, thì Nguyên Đạt là người đã có 28 năm mang tiếng sáo hòa nâng tiếng thơ. Bởi từ khi đêm thơ Nguyên tiêu của Thư viện Hải Phú (Tuy Hòa, Phú Yên) quyết định mang ra trình diễn trước công chúng (1983) thì Nguyên Đạt là người được mời đến để lo liệu phần âm thanh.
Lúc này Nguyên Đạt đang là “ông vịt lộn” ở ga Tuy Hòa, vừa ngạc nhiên vừa vui mừng trước lời mời nồng hậu ấy.
Nguyên Đạt người gốc Huế, vào Tuy Hòa dạy học từ năm 1968-1983, sau đó thôi dạy lên ga làm nghề bán trứng vịt lộn kiếm tiền nuôi con. Ở ga Tuy Hòa nhiều người còn nhớ hình ảnh một “ông vịt lộn” với chiếc xe đạp cà tàng, đi đâu cũng vắt cây sáo bên người.
Nguyên Đạt kể ông được ông nội truyền dạy thổi sáo khi còn rất nhỏ, là niềm tự hào của ông nội vì chỉ mình ông là học được những điệu sáo hay và khó nhất. Khi trưởng thành, bôn ba giữa cuộc đời, Nguyên Đạt vẫn không rời cây sáo. Ông tâm sự: “Mình sống được là nhờ tiếng sáo. Từ thổi sáo, mình đọc thơ rồi lại làm thơ. Với tiếng sáo, lúc nào niềm cảm hứng cũng như thuở ban đầu, chỉ vì thơ chứ không vì một điều gì khác”.
Những ống sáo của Nguyên Đạt đều do ông tự chế tác nên dễ điều khiển theo giọng cao thấp. Lại là người am hiểu làn điệu nên Nguyên Đạt biết chọn người, biết bài nào nên hòa theo điệu Huế, giọng Băc hay ngâm sa mạc, ngũ cung hoặc dựa theo làn điệu dân ca...
Nhưng Nguyên Đạt không phải là người thổi sáo thuần túy, ông còn làm công việc của một người đi tìm giọng đọc, giọng ngâm cho từng tác giả, từng bài thơ. Nghe ở đâu có người yêu thơ, có giọng ngâm, giọng đọc hay là Nguyên Đạt đạp xe đến tìm, rồi thử giọng, rồi cùng nhau luyện tập.
Từ đó hình thành nên nhóm Hương Phú, ngoài Nguyên Đạt còn có Ngọc Hà, Vân Phi, Bích Trâm, Thu Thủy, Hoàng Hường, Túy Ba, Nguyễn Đình Quảng, Nguyễn Đình Phú, Phan Kim Việt... Đây là nhóm nhạc cây nhà lá vườn đồng hành cùng đêm thơ Nguyên tiêu núi Nhạn suốt từ bấy đến nay.
Mấy năm nay Nguyên Đạt theo con cái định cư ở Mỹ, nhưng vẫn cố gắng trở về để tham dự đêm thơ Nguyên tiêu núi Nhạn, vẫn hòa tiếng sáo nâng tiếng thơ như không hề có gánh nặng tuổi tác trên vai. “Mình muốn làm người tình chung thủy của đêm thơ núi Nhạn, dẫu có ở góc biển chân trời nào” - Nguyên Đạt nhỏ nhẹ tâm tình như vậy.
Nhìn người đàn ông dáng cao gầy, mái tóc bạc trắng, ánh mắt lấp lánh niềm vui ấy; chợt mường tượng hình ảnh một “ông vịt lộn” ngoài ga Tuy Hòa, hay một người đang đạp xe phất phơ trong gió nắng đồng quê với cây sáo vắt bên người. Và thấy rõ nhất là hình ảnh một nghệ sĩ thổi sáo mê đắm dưới ánh trăng rằm bên tháp cổ Champa trên đỉnh núi Nhạn hào phóng gió.

Việt Quê - Báo Tuổi trẻ